Ziya Gökalp (doğum adı Mehmed Ziya, 23 Mart 1876, Çermik – 25 Ekim 1924, İstanbul), Türk yazar, sosyolog, şair ve siyasetçidir. Meclis-i Mebûsan’da ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde milletvekilliği yapmıştır. “Türkçülüğün babası” olarak da anılır.
“Vatan ne Türkiyedir Türklere, ne Türkistan;
Vatan, büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan” dizesiyle vatanın sınırlarını çizer.
Bu tarif; Türkiye ve Türkistan’ın ötesinde, tüm Türk boylarının ve soydaşların kültürel, tarihi ve manevi olarak birleştiği büyük ve sonsuz bir coğrafyayı/ülküyü ifade eder.
Şiirinde ve fikir dünyasında Attila, Cengiz Han ve Oğuz Han gibi Türk tarihinin sembol figürlerine yer vererek ortak bir tarihî şuur ve kökene vurgu yapar.
Gökalp, Turancılığı sadece duygusal ve heyecana dayalı bir şiirsel mısra olmaktan çıkarıp; siyasî, kültürel ve toplumsal bir fikir sistemine, devlet felsefesine dönüştürmüştür.
Ziya Gökalp için edebiyat, siyaset ve akademi dünyasında sıklıkla “büyük mütefekkir” (büyük düşünür) ifadesi kullanılır. Kendisi modern Türkiye’nin entelektüel temellerini atan, fikirleriyle millî bilincin uyanışına öncülük eden çok yönlü bir şahsiyettir.
Ziya Gökalp’i tek bir ünvan yerine, onu en iyi ifade eden şu kurucu sıfatlarla tanımlayabiliriz:
Türkçülüğün Babası: Türk milliyetçiliğini sosyolojik ve bilimsel bir temele oturtarak sistemleştiren en önemli isimdir.
İlk Türk Sosyolog: Türkiye’de sosyoloji kürsüsünü kuran ve sosyolojiyi bir bilim dalı olarak ülkeye getiren akademik öncüdür.
Atatürk’ün Fikir Babası / Yol Göstericisi: “Gövdemin babası Ali Rıza Efendi, hislerimin babası Namık Kemal, fikirlerimin babası ise Ziya Gökalp’tir” diyen Mustafa Kemal Atatürk başta olmak üzere, Cumhuriyet’i kuran kadroların zihni yapısını şekillendiren bir akıl hocasıdır.
Özetle Gökalp; şairliği ve siyasetçiliğinin ötesinde, toplumu Doğu ile Batı arasında köprü kurarak çağdaşlaştırmayı hedefleyen büyük bir fikir adamı ve sosyologdur.
24 Ekim 2026, Ziya Gökalp’in vefatının 102. yıldönümüydü. Saygıyla ve rahmetle anıyoruz. Ruhu şad, mekanı cennet olsun!
25 Ekim 2026
ÜLKÜ PINARI
