Gagavuz Özerkliğine ‘Tırpan’
Moldova Anayasa Mahkemesi’nin, Gagavuz Türklerinin yaşadığı Gagavuzya’nın özerkliğine tırpan vuran kararı büyük bir siyasi kriz ve gerginlik yarattı.
Mahkemenin 9 Temmuz’da verdiği karar, Gagavuzya’nın Moldova içindeki özel statüsünü ortadan kaldırmamakla birlikte özerkliğin anayasal sınırlarını yeniden tanımladı. Kararda, Gagavuzya’nın özerkliğinin Moldova Anayasası tarafından güvence altına alındığı, ancak bu statünün merkezi devletin anayasal yetkilerini aşamayacağı vurgulandı.
Gagavuzya’nın iptal edilen veya sınırlandırılan başlıca yetkileri şunlar:
Merkez Seçim Komisyonu’nu oluşturma ve seçimleri kendi kurallarıyla yürütmesine ilişkin bazı hükümler.
Merkezi devlet kurumlarında (Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, İstihbarat Servisi gibi) görev yapacak bazı üst düzey isimlerin atanmasında Gagavuzya makamlarına tanınan rol.
Polis ve bazı kamu kurumlarıyla ilgili özel düzenlemeler.
Gagavuzya Halk Meclisi (Parlamento) Başkanı Valentin Gaydarcı, Moldova Anayasa Mahkemesi’nin kararının siyasi bir müdahale olduğunu belirtti ve “Bu tür adımlar Gagavuzya’nın özerkliğine yönelik bir tehdit oluşturuyor” dedi.
Gagavuzya Halk Meclisi, Moldova Anayasa Mahkemesi’nin özerk bölgenin seçim düzenleme yetkisini elinden alan kararını kabul etmediğini ve haklarını tüm yasal yollarla savunacağını açıkladı. Açıklama, Halk Meclisi’nin olağanüstü oturumunda kabul edilen bildiride yer aldı.
Bildiride, “Anayasa Mahkemesi’nin vardığı sonuçlara kesinlikle katılmıyoruz. Alınan kararın, özerkliğin yetkilerinin önemli ölçüde daraltılmasıyla sonuçlanmasından derin üzüntü duyuyoruz. Gagavuzya’nın statüsünü, yönetim organlarının yetkilerini ve bölge halkının haklarını korumak amacıyla Moldova Anayasası, ülke mevzuatı ve uluslararası hukukun öngördüğü tüm demokratik mekanizmalar kullanılacaktır” denildi.
Milletvekilleri, Moldova’da anayasal düzene, barışçıl diyaloğa ve toplumsal uzlaşıya bağlı olduklarını vurgularken, söz konusu yetkilerin bir ayrıcalık değil, yasayla güvence altına alınmış haklar olduğunun altını çizdi. Bildiride ayrıca, Gagavuzya’nın özel hukuki statüsünü düzenleyen 344 sayılı yasanın 25. maddesine dikkat çekilerek, Moldova’nın Gagavuzya’nın yetkilerinin “tam ve koşulsuz biçimde uygulanmasının garantörü” olarak tanımlandığı hatırlatıldı.
Gagavuzya yönetimi, kararın arkasında Moldova’da parlamentoyu ve hükümeti kontrol eden iktidardaki Eylem ve Dayanışma Partisi’nin bulunduğu öne sürüyor. Bölge yönetimine göre söz konusu karar, merkezi hükümetin özerk bölgedeki seçimlere müdahale etmesine ve seçim sonuçlarını etkilemesine zemin hazırlayacak.
Taraflar arasındaki ilişkiler, 2023 yılında Gagavuzya Başkanlığı seçimlerini Yevgeniya Gutsul’un kazanmasının ardından belirgin şekilde gerilmişti. Gutsul, göreve geldikten sonra bölgenin Rusya ile dostane ilişkilerini güçlendirmek istediğini açıklamış, ayrıca Kişinev yönetiminin Moskova’ya yönelik çatışmacı politikasını eleştirmişti. Gusul geçen yıl yaz aylarında tutuklanmış ve yedi yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.
Anayasa Mahkemesi’nin kararı, son yıllarda Moldova ile Rusya yanlısı Gagavuzya yönetimi arasında artan gerilimin bir parçası olarak görülüyor. Merkezi hükümet, bu yetkilerin Moldova Anayasası’yla bağdaşmadığını ve devletin bütünlüğünü zayıflattığını öne sürüyor; Gagavuzya yönetimi ise bunun 1994’te kabul edilen özerklik statüsünün aşındırılması anlamına geldiğini savunuyor.
Bu kararın arka planında yalnızca hukuki tartışmalar değil, Moldova’nın AB üyelik süreci, Rusya’nın bölgedeki etkisi ve Gagavuzya’nın Moskova’ya yakın olması da önemli rol oynuyor. Bu nedenle karar hukuki olduğu kadar jeopolitik açıdan da önem taşıyor.
Ortodoks Hristiyan Gagavuz Türklerinin yaşadığı Gagavuzya’nın yüzölçümü yaklaşık 1900 kilometrekare, başkenti Komrat. Yaklaşık 150 bin nüfusuna sahip Gagavuzya’da yaşayan Türkler Oğuz boyundan geliyor. Nüfusun yüzde 82’sini Gagavuz Türkleri, yüzde beşini Bulgarlar ve Moldovalılar, yüzde dördünü Ruslar, yüzde üçünü de Ukraynalılar oluşturuyor.
Gagavuz Başkan “yardım” istedi
15 Temmuz 2026
KAYNAK: https://medyagunlugu.com/
TÜRKKOÇ 