Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan müthiş bir adamdı. Türkçeyi hala doğduğu toprakların (Başkurdistan/Kazan) yöresi ağzıyla konuşuyordu. O toprakları görme ve Zeki Velidi’nin Başkurdistan’ın Sterlitamak’taki doğduğu yerleri Turan Yazgan hocayla beraber ( külliyeyi) ziyaret etme şansım da oldu.

Zeki Velidi’yi gördüm diyorum. Sadece Zeki Velidi Hoca değil, nasıl bir şans ki, sayacağım ekibe bakın. Türk Ocakları genel merkezindeyiz. Önce bu binanın müdürü Mehmet Akif İnan’di. ( şair, yazar…”7 güzel adam” var ya onlardan) Biz gençlik kollarındaydık . Daha sonra Akif bey ayrıldı, yerine Sadi Somuncuoğlu bey bir ara müdür oldu. Başkan Prof.Dr.Osman Turan’dı. Hatta bir ara ( belki birkaç ay) Serdengeçti de üst katta Ocak binasında kalmıştır. İşte Osman Turan’ın başkanlık odasında ( şimdilerde Müze md. odası galiba) Serdengeçti, Sadi bey, Dündar Taşer bey, Galip Erdem ağabey, Zeki Velidi Hoca’nin bulunduğu muhteşem bir heyetin muhteşem bir sohbetine tanık oldum. Ne mutlu bana !.. Hiç unutmuyorum bir yandan Osman Turan Hoca, bir yandan Taşer ve Serdengeçti at eti yenmesi ve kımız içilmesi üzerine tatlı bir sohbet yapıyorlar, özellikle Turan ve Serdengeçti bu konuda Togan’ın damarına basıp kızdırıyorlar; Togan Türkistan ulemasının, Buhara müftüsünün verdiği fetvalardan örnekler sunuyordu. Bir çaylak ( Galip ağabeyin tabiriyle “zallak”) olarak böylesi muhteşem bir heyete ve sohbete şahitlik ediyordum. Türk dünyasının büyük Ziyalısı Zeki Velidi ve diğerleri büyük ziyalılarımız, hepsinin ruhu şad olsun…

• Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan, 10 Aralık 1890 Kuzyanovo- 26 Temmuz 1970 İstanbul), Başkurt, Türk tarihçi, Türkolog, Başkurt devrimi ve bağımsızlık hareketi önderi. Asıl adı Ahmet Zeki’dir. Rusya’da iken Validov soyadını kullanmış, Türkiye’ye geldikten sonra Togan soyadını almıştır. “Togan” sözcüğü “doğan” sözcüğünün Başkurtça şeklidir.

27 Temmuz 2025

Şevket Bülend YAHNİCİ