Harami düzenini anlatmadan önce “ak akıl”ın ne olduğunu anlamamız gerekiyor.

” Ak Akıl”, müşahhas mı mücerret mi diye merak edenler olabilir, “ak akıl”ın mücerret bir varlık olduğunu söyleyebilirim.

” Peki melek mi şeytan mı ” diye düşünenlere ise, şeytanın da bir melek olarak yaratıldığını hatırlatırım!..

” Ak Akıl “,” bende hıyar var diyene bir tutam tuz alıp koşan ” tuhaf bir yaratık mı acaba?!..

Bunların ak oluşu, gece mezarlık yanlarında beyaz örtü ile hortlak taklidi yapanlara benzer.

Ak görünümlü  bu” ak akıl”ın gerçekte karanlık bir çehresi vardır.
Din-iman kisvesi en çok sevdikleri örtüdür!
Bukelamun gibi sürekli renk değiştirdiği gibi, bukelamundan farklı olarak fikir ve zikir de değiştirirler.
İspanya’da haçlı seferlerine övgüler düzen “ak akıl”ın yüzü , Cami’de başka , Kilise’de ve Havra’da  bambaşka görünümlere bürünür.

Bu ” ak akıl”, bize göre körlerin tarif etmeye çalıştığı fil gibidir..

“Ak Akıl”ın “deveyi havutu”  ile götürdüğünü de söylemeden edemeyeceğim!..

Gulyabani ile  tek yumurta ikizi gibidir bu” ak akıl”..

“Ak Akıl”ın Harami düzeninde paradan mı sıfır atıldı, yoksa millete ait maddi ve manevi değerler mi sıfırlandı, ayırdetmek gerçekten çok zor!

“Ak Akıl” olarak irdelediğimiz ve mücerret bir varlık olarak izah etmeye çalıştığımız, bir zihniyetin ta kendisidir!

Cemil Meriç ‘in “Aydınların aydınlatamadığı halkı, şarlatanlar aldatır! ” sözü ne kadar doğru değil mi?!..

​